Nutsschool-floralaan

Gedenksteen in de voormalige Nutsschool, thans Basisschool Spilcentrum Floralaan.
De originele foto is door Google AI nagetekend.

Gedenksteen 1941 -1942

"Toen de wereld in brand stond, werd deze school gebouwd in 1941-1942." Deze tekst stond op de gedenksteen die in de hal van de school was aangebracht. De steen verhuisde mee naar de nieuwe school, die op dezelfde locatie werd gebouwd en op 16 april 2005 door minister van Onderwijs Maria van der Hoeven werd geopend. Er werd een tweede gedenksteen geplaatst met de tekst: "Oude fundamenten hebben veel doorstaan, op nieuwe zullen wij hier verder gaan 2003-2004". De school heet tegenwoordig niet meer Nutsschool Floralaan, maar Basisschool Spilcentrum Floralaan, onderdeel van SALTO.

De school werd geopend in 1942 en gesloopt in 2003. Op dezelfde locatie werd een nieuwe school gebouwd: Spilcentrum Floralaan.

De moeizame weg naar Nutsschool Stratum

Toen in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog de roep om niet-confessioneel lager onderwijs in Eindhoven luider werd, paste het volledig in de Nutsfilosofie om alles in het werk te stellen om hieraan gehoor te geven. Eindhoven telde destijds al drie Nutsscholen voor lager onderwijs: aan de Reigerlaan, de Schoenmakerstraat en de Akkerstraat. De notulen van de bestuursvergaderingen uit de jaren dertig laten duidelijk zien voor welke uitdagingen het bestuur stond om de Nutsschool Stratum van de grond te krijgen.

De weerstand begon al in de gemeenteraad. Men voorzag dat de komst van een Nutsschool in Stratum nadelig zou zijn voor de zojuist opgerichte openbare school aan het Kerstroosplein.

De nieuwe Nutsschool voor het lager onderwijs lag in 1942 nog volledig omringd door korenvelden.

De ligging van de school was uniek, aan de achter- en zijkant omgeven door een groot korenveld. De akkers liepen door tot aan de Aalsterweg, waar een boerderij stond. Ook aan de overkant van de school lagen akkers. Het was heel spannend om door het koren te dwalen. De Floralaan-West hield op bij de Roostenlaan. Daar begon het bos met een pad genaamd 'de hobbelende geit' en een brede sloot waar we voor schooltijd, als het vroor, gingen 'scholleke trietsen' (over ijs lopen dat nog niet dik genoeg is). Dat was 'nattepotenwerk'. We waren erg trots op onze nieuwe school.

Mevr.van Riemsdijk-Philips en Ir. Z.Th. Fetter openen officieel op 23 mei 1942 het Philips vakantiecentrum in Sommeren.
Foto 237395 © Philips Company Archives
https://www.rhc-eindhoven.nl

De drijvende krachten achter de Floralaan

Het nutsonderwijs heeft veel te danken aan de voorzitter van de Nuts-vereniging, de heer Ir. Z.Th. Fetter. Deze Philips-man en gemeenteraadslid voor de Vrijzinnig Democratische Bond (V.D.B.) was op vele fronten actief tijdens de oorlog, waaronder in het verzet.
Lorentz Lyceum is in 1929 door ouders opgericht, met ir. Z. Th. Fetter als voornaamste voorvechter, en op 1 september 1930 geopend aan de Parklaan 15-17 te Eindhoven.

Na de start in 1938 met een kleine groep kinderen die van de ene naar de andere locatie verhuisde, kwam de toestemming om een school te bouwen aan de Floralaan. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog maakte de uitvoering van de geplande bouw uiterst moeizaam. Voor zaken als zakken cement of een aantal kilo betonijzer moest telkens apart toestemming worden gevraagd in Den Haag.

In de bestuursnotulen lezen we ook over de speciale band tussen het Nut en de familie Philips. Wanneer het bestuur 150 m² meer grond nodig had dan door de gemeente beschikbaar werd gesteld, bood de familie Philips aan om voor deze extra meters te zorgen. In juni 1942 volgde uiteindelijk de verhuizing naar de Floralaan.

foto 1943 Scholieren voor het schoolgebouw

1942 Tussen rassenwetten en illegaliteit

Ook leerlingen in het lager onderwijs kregen te maken met de Jodenvervolging. Marion en Regina Schwarzkächel zaten in die jaren op de school. Hun grootvader, Aron Schwarzkächel, werd opgepakt en in 1942 in Auschwitz vermoord omdat hij Joods was. Omdat hun grootmoeder vermoedelijk niet Joods was, werden de ouders van Marion en Regina door de Duitse rassenwetten als half-Joods en de kinderen als kwart-Joods aangemerkt.

In het verzet
Ten minste één leerkracht van de school was actief in het verzet: H.F.C. Ament, woonachtig aan de Korenbloemstraat 37 in Eindhoven. Hij staat vermeld op de GOIWN-lijst (Gedenkboek Ordedienst en Inlichtingen en Weerstand Noord-Brabant). Welke rol hij precies heeft gespeeld tijdens de oorlog is onbekend. Na de bevrijding werd hij actief in het jeugdwerk. Hij was van 1943 tot 1945 aan de school verbonden.

Het bok-bokspel ging ongeveer als volgt: iemand moest voorovergebogen tegen een muur staan, waarna een ander op de rug van die persoon sprong en een aantal vingers omhoog hield. De bok moest het aantal raden. Raadde die het niet, dan moest de bok blijven staan. Raadde die het wel, dan werd degene die op de rug zat de nieuwe bok. Natuurlijk werd er soms vals gespeeld, waardoor de bok het aantal gedurende het hele speelkwartier niet raadde. Bij ons waren de meisjes vaak de bok; wij jongens hadden toen al in de gaten dat zij stevig op hun benen stonden.

Klompschoenen, Canadezen en het bok-bokspel

In de winter van 1944 werd de school gesloten wegens brandstofgebrek. We kregen les in groepjes, onder andere in een garage aan de Heezerweg (het was er 's morgens 'om te sterven' van de kou) en op zolders of in huiskamers. De meesten van ons kregen niet echt genoeg te eten, maar in mijn herinnering voelden we ons erger gehandicapt door de klompschoenen: houten zolen met erop gespijkerde riempjes. Daarop kon je niet hollen – lopen ging ook nauwelijks – maar als ze op weg naar school kapotgingen, vormden ze wel een ijzersterk excuus voor het te laat komen.

Vaag staat het me bij dat er een tijdlang Canadezen, onze bevrijders, in de school ondergebracht waren. Ik weet echter niet meer waar wij in die tijd les kregen, áls we al les kregen. De vijfde- en zesdeklassers mochten voor schooltijd en in het speelkwartier buiten het hek spelen. We hoefden niet eens op de stoep te blijven! Kom daar nu nog eens om...

Favoriete spelletjes (of misschien mijn favoriete spelletjes) waren: knikkeren, 'Joepie, joepie is gekomen' en 'Bok, bok, hoeveel horens heb ik op mijn kop?'. Dat laatste was een spel waarbij je met een aanloop zo ver mogelijk op 'bokstaande' ruggen moest springen, wat een ramp geweest moet zijn voor onze jonge wervelkolommen. Wordt het nog gespeeld?

Zo gebeurde het dat de heer Van de Belt en zijn klas het Sinterklaasfeest samen met kapitein Blackborough en zijn compagnie vierden. De koks van de compagnie zorgden voor de lekkernijen, het Sinterklaaspak kwam van de Nutsschool aan de Reigerlaan en de heer Van de Belt trad op als de Goedheiligman.

Sinterklaas 1944

De heer Siene van de Belt vertelt dat zijn start aan de Floralaan in maart 1944 niet eenvoudig was. Kort na zijn komst werd een collega door de bezetter opgepakt; hijzelf dook onder en enige tijd later werd de school gesloten. Na de bevrijding werd het gebouw in 1944 gebruikt door Canadezen.
Een oud-leerling herinnert zich nog: "Ze haalden de piano uit de school en stookten die op om hun handen te warmen." Dat ben ik nooit vergeten! Opnieuw waren we aangewezen op huiskamers voor onze lessen."

Op het terrein tegenover de school waren de Engelse Royal Engineers in tenten gelegerd.

In oktober 1944 sloeg de winter toe. De Engelsen werden daarop ingekwartierd bij gezinnen in de omgeving. Voor de soldaten was dit een welkome beschutting tegen de kou, terwijl de gastgezinnen af en toe profiteerden van wat extra benodigdheden.

Toen de heer Van de Belt met zijn inwonende gast, kapitein Blackborough, over het Sinterklaasfeest sprak, toonde deze grote interesse.

Langzaam herstel na de bevrijding

Na dit bijzondere Sinterklaas lichtpuntje in een donkere winter duurde het nog geruime tijd voordat het normale schoolleven aan de Floralaan volledig was hersteld. Terwijl de Canadese bevrijders nog enige tijd in het schoolgebouw verbleven, bleven de leerlingen en leerkrachten aangewezen op huiskamers en andere tijdelijke locaties.

De naoorlogse periode werd gekenmerkt door grote armoede. Er was gebrek aan alles: onvoldoende voedsel, weinig brandstof en vrijwel geen schoolmateriaal, zo herinnert A.E. van de Linden zich.

Pas toen de ergste armoede en het nijpende gebrek aan schoolmateriaal langzaam plaatsmaakten voor de wederopbouw, kon de school weer de centrale plek in de wijk worden waar de vereniging al voor de oorlog naar had gestreefd.

'50 jaar Nutsschool Floralaan 1942-1992'

Elsa Dunki Jacobs en Johanna Wielens
Uitgave: Eindhoven, 1992, 176 pagina's.
ISBN / ISSN: 90-9003944-9

Beschrijving van de 50-jarige geschiedenis van deze openbare nutsschool in het Eindhovense stadsdeel Stratum.
Voorwoord L.J.A. Coolen

raadpleegbaar bij
https://www.rhc-eindhoven.nl/collectie
https://www.eindhoveninbeeld.com/bibliotheek

Bronnen

'50 jaar Nutsschool Floralaan 1942-1992'
Beschrijving van de 50-jarige geschiedenis van deze openbare nutsschool in het Eindhovense stadsdeel Stratum.

Lorentz-lyceum Eindhoven: https://www.eindhoven4044.nl/11/Lorentz-lyceum.html

SALTO-scholen in Eindhoven staat voor Stichting Algemeen Toegankelijk Onderwijs. Naast deze bestuursnaam staat SALTO ook voor de visie: Samen Actief Leren Talenten Ontwikkelen. Het is een onderwijsstichting met ongeveer 25 openbare en algemeen toegankelijke basisscholen (waaronder speciaal basisonderwijs en internationaal onderwijs) in de regio Eindhoven.

Prive:
Seine van de Belt is geboren op 12-04-1918 in Ruinerwold en is overleden op 16-11-2010 in Eindhoven, 92 jaar oud. Hij was getrouwd met Hinke Vogt. Hinke is geboren op 21-04-1917 in Zwolle. Ze is overleden op 22-07-1993 in Eindhoven, 76 jaar oud.

Nutsschool Floralaan