Bevrijding van Eindhoven

De bevrijding van onze stad Eindhoven kent een voorgeschiedenis. Uniek verslag over de dagen voorafgaand aan de bevrijding van Eindhoven - september 1944.

originele documenten

Op zondagmiddag 3 september 1944 verschenen er plotseling bommenwerpers boven het vliegveld. Het bleken Engelse toestellen van een klein type te zijn, ik vermoed Mustangs. Direct daarna barstte het luchtalarm los. De Flak begon te knetteren en al snel vielen de bommen op de "Lufthaven". Vanaf het achtererf van de boerderij hebben we het schouwspel even gadegeslagen, maar besloten toen toch een veiliger plek te zoeken in ons schuilkeldertje. We hoefden daar niet lang te blijven, want de vliegtuigen waren snel verdwenen en de rust keerde terug. Dit gebeurde rond twee uur in de middag.

We hadden net gegeten, en omdat het zondag was en bovendien prachtig weer, bleven we buiten rondlopen, druk pratend over de onverwachte aanval van de 'Tommies'. We waren natuurlijk behoorlijk geschrokken en een beetje bleekjes. Ikzelf was waarschijnlijk het witst, en daarom besloot ik, met alles wat daarbij hoorde, op de wei achter het huis in de heerlijke septemberzon te gaan liggen. Het was werkelijk prachtig weer, zoals later zou blijken.

Als ik toen echter het vliegveld had kunnen bellen om te vragen of we nog meer 'hoog bezoek' konden verwachten die middag, dan was ik zeker niet zo zorgeloos in het gras gaan liggen dutten.

Extra informatie

Vliegveld Welschap, door de Duitsers 'Fliegerhorst Eindhoven' genoemd, lag in 1944 steeds vaker onder geallieerd vuur. Het vliegveld was van strategisch belang, met hier gestationeerde jachtvliegtuigen en nachtjagers, en vanwaar bombardementsvluchten op Engeland werden uitgevoerd. In de aanloop naar Operatie Market Garden intensiveerden de geallieerde aanvallen.

Op 14 juni 1944 werd het vliegveld aangevallen door meer dan 60 Amerikaanse Liberator-bommenwerpers. Op 15 augustus volgde een zware aanval door de Royal Air Force (RAF) met 115 Halifax- en Lancaster-bommenwerpers. De tweede zware RAF-aanval op 3 september 1944, zoals eerder beschreven, luidde het vertrek van de Luftwaffe in. Op 4 september 1944 vertrokken de laatste Duitse vliegtuigen. Deze aanhoudende bombardementen waren een cruciaal onderdeel van de geallieerde strategie om de Duitse luchtmacht te verzwakken en de weg vrij te maken voor de grondtroepen.

https://www.bhic.nl

Flak 1942 in Eindhoven Welschap. Ook op de Philips gebouwen stonden diverse Flak's. Bron foto's https://beeldbankwo2.nl/

1944 verwoeste flak buurt van Eindhoven

Dit verhaal is gebaseerd op een getuigenverslag uit 1944, waarschijnlijk geschreven in 1945.
Klik hier voor originele documenten

foto's: https://beeldbankwo2.nl
http://www.gahetna.nl
http://www.geheugenvannederland.nl/

Plotseling klonken er kreten en waarschuwingen. Ik opende mijn ogen en zag in de aangeduide richting een zwerm vliegtuigen langzaam boven de horizon verschijnen. Omdat ik midden op de wei lag, had ik goed zicht rondom en zag ik iets wat de anderen misten. Van alle kanten zag ik zwermen vliegtuigen naderen, en vreemd genoeg leek het alsof ze recht op mij afkwamen. Normaal vlogen ze altijd langs je heen. Maar deze keer leken de zwermen mij als doel te hebben. Ik begreep meteen wat dat betekende: het vliegveld. Maar verder dacht ik niet na. De vliegtuigen vlogen rustig en er was nog geen afweer te horen. Niemand verwachtte iets ergs. Vol bewondering keken we naar de formaties in de lucht, die glinsterden in het zonlicht. Ze vlogen behoorlijk hoog.

Toen verscheen er plotseling een zestal bommenwerpers boven ons, die regelrecht op het vliegveld aanvlogen. Iemand riep: 'Ze laten wat vallen!' En inderdaad, we zagen de ene tros bommen na de andere naar beneden suizen. Het was een bizar schouwspel. Je zag duidelijk hoe telkens een lading bommen werd losgelaten en hoe de bommen tollend omdraaiden om uiteindelijk met de punt naar beneden op hun doel af te gaan en daar met een klap te ontploffen. Die klappen hoorden we al snel: het vliegveld werd getroffen. En toen besefte we pas wat er zou komen.

Na deze eerste salvo's begon de werkelijke aanval. Alle vliegtuigen begonnen rond het vliegveld te cirkelen, en een voor een kwamen ze brommend over onze boerderij, hun bommen loslatend. Weg! Snel weer naar de schuilkelder, waar we bijna een uur doorbrachten.

Als je nog nooit een bombardement van dichtbij hebt meegemaakt, weet je niet wat je hoort en voelt. We zaten slechts vier kilometer van het vliegveld, we hoorden de motoren laag overkomen, de bommen fluiten, de explosies, het afweervuur van kanonnen en mitrailleurs. Het was een strijd op leven en dood. Ik moest mijn oren dichthouden, mijn trommelvliezen konden de trillingen in de lucht niet meer verdragen, ik hoorde mijn eigen stem nauwelijks. Een eigenaardig fluitend gezoem, dat je tot wanhoop kan drijven als je jezelf niet beheerst. Het geluid leek op het ruisen van telefoondraden in de wind, maar dan honderd keer zo sterk. Het maakte je doodsbang, en de vrouwen in onze schuilkelder begonnen te klagen en te jammeren. De situatie was apocalyptisch. De grond trilde hevig van de ontploffingen; aarde van de schuilkelder viel in onze nekken. Buiten hield het niet op: het leek alsof de hele RAF naar Eindhoven was gestuurd. Stuk voor stuk wierpen de bommenwerpers hun lading op het vliegveld, en pas daarna vlogen ze terug naar Engeland. Toen we uit onze schuilplaats kropen, zagen we de laatste vliegtuigen wegvliegen. Het vliegveld durfden we nauwelijks aan te kijken. Een enorme rookwolk met een lange sliert hing in de lucht, en de explosies waren nog steeds te horen: tijdbommen en munitie- en benzinevoorraden ontploften. Het moet er verschrikkelijk gebrand hebben, anders was die grote rookmassa niet te verklaren. Het branden en de explosies gingen de hele middag, avond en nacht door.

Bombardement vliegbasis Welschap bij Eindhoven. Foto is genomen in Oerle (17-8-1944).
Rookwolk na explosie. De positie is ongeveer waar de schrijver van dit verslag woonde.

Maar na enkele dagen bleek dat de luchtaanval onvoldoende effect had gehad. De Duitsers hadden nog tien dagen nodig om het vliegveld volledig onbruikbaar te maken. Door hun 'Springkommando's' werden we tien dagen en nachten opgeschrikt door hevige ontploffingen. In de stad en ook op de boerderij werden juist door deze ontploffingen de meeste ruiten vernield. Er waren acht extreem krachtige explosies in één nacht.

Bij de eerste explosie sprongen we allemaal uit bed. We gingen buiten kijken en na even wachten zagen we boven het vliegveld een grote rode vuurbal opstijgen. Deze verdween snel, maar daarna volgde een oorverdovende klap. De latere Vliegende Bommen waren niet zo krachtig. We stonden in de gang met de deuren open; de winddruk was zo hevig dat onze pyjamabroeken om onze benen fladderden en we een duw kregen die ons bijna omverwierp.

Film van Toon Rooijmans over de bevrijding van Eindhoven op 18 september 1944.
Mijn opa, T. Rooijmans, maakte meerdere films waarvan dit er een was.
Nieuwe beelden van bevrijding Eindhoven (2021 online bij YouTube)

Kort na het bombardement begon hier de massale terugtocht van de Duitsers. Uit West-Brabant, België en Frankrijk stroomden vluchtelingen toe. Een eindeloze colonne, vaak twee of drie rijen dik, haastte zich voort om zo snel mogelijk de Maas over te steken. Allerlei uniformen waren te zien, van diverse regimenten. Allerlei voertuigen trokken door de straten, volgeladen met Duitsers, Franse en Belgische politieke vluchtelingen, en alles wat de Duitsers hadden kunnen plunderen. Kippen, varkens, koeien en paarden werden als buit meegevoerd.

Opvallend in deze dramatische stoet was de gejaagdheid waarmee iedereen zich voortbewoog. Alleen bij de oudere Wehrmacht-soldaten zag je soms groepjes die langzaam op de fiets aankwamen en hier en daar even stopten om uit te rusten. Deze mensen leken zich niets van de hele beweging aan te trekken; ze waren de oorlog moe. Toen de terugtocht begon, dachten we dat de geallieerden de volgende dag wel Eindhoven zouden binnentrekken, of anders de dag daarna. Maar het toont aan hoe weinig strategische kennis een leek heeft. Het duurde nog veertien dagen voordat we werden bevrijd.

Extra informatie “Dolle dinsdag”

Op 'Dolle Dinsdag', 5 september 1944, vluchtten in paniek tussen de 35.000 en 60.000 Duitsgezinden naar Duitsland. Daar werden ze opgevangen in kampen en bij particulieren. Sommige Duitsers keken op hen neer, met commentaren als: 'Terwijl de vijand al in Nederland staat, lopen deze mensen rond zonder zich te melden voor de weerdienst.'

Foto is van de Duitse aftocht in Nijmegen.

In de verte hoorden we het front al rommelen, afwisselend vanuit zuidelijke, zuidwestelijke of zuidoostelijke richting, en het rommelde hevig. Soms waren er pauzes, dan wisten we dat de infanterie in de aanval was. Maar waar de aanval precies plaatsvond, wist niemand. De hele stad verkeerde in een gespannen afwachting. Niemand werkte meer; hoewel er dreigende bekendmakingen waren, hadden die weinig invloed. Iedereen wilde de aftocht van het voormalige Duitse leger zien.

De wegen stonden dan ook vol met mensen. Het was echter een zwijgende, nietszeggende menigte, die op de hoeken van de straten door de Duitsers met bedreiging van revolvers en geweren uit elkaar werd gedreven. Niemand durfde te lachen, want wie goed naar de gezichten van de soldaten keek, zag verbeten woede en wanhoop, en het is zeer gevaarlijk om te lachen om hun overhaaste vlucht. Vooral de laatste troepen straalden moordlust en waanzin uit hun ogen, en ze zouden bij de minste spierbeweging geschoten hebben. Maar toen de laatsten ook waren doorgetrokken, verwachtten we spoedig de 'Tommies'.

Dagenlang dreunde het geschut in het zuiden. Het Albertkanaal was zwaar verdedigd; bij Geel ondervonden de Britten hevige weerstand van een Duitse artillerieschool, waar ervaren schutters achter de kanonnen zaten en elk schot raak was. Dit hoorde ik later van majoor Oliver M. Horton van de Royal Engineers. De Duitsers maakten gebruik van elke natuurlijke hindernis om de oprukkende Britten te vertragen, waardoor wij in Eindhoven minstens veertien dagen lang dagelijks onze bondgenoten verwachtten. Bij het Albertkanaal werden de Britten zelfs teruggeslagen, wat de spanning voor ons nog verhoogde.

Op 6 september begonnen de Duitsers in de buurt van onze boerderij geschut op te stellen, terwijl infanterie de omgeving verkende om de geallieerde soldaten een 'warme ontvangst' te bereiden. We zagen deze infanteristen: allemaal bejaarde mannen, te stijf om te bukken. We amuseerden ons met hun sluipende bewegingen langs de bomen van een klein bosje, waar de 'Tommies' zeker nooit zouden komen. Maar na enkele dagen vertrokken de mannen weer, en namen hun geschut mee; er was immers nog geen tank te zien. De volgende dag was het in de stad tamelijk rustig; in de verte hoorden we duidelijk het zware geschut

Dat de Britten in aantocht waren, was onmiskenbaar. De Duitsers begonnen toen fietsen te vorderen. Overal werden onverwachts controleposten ingericht en veel nietsvermoedende fietsers raakten hun rijwiel kwijt. De fietsen werden verzameld in enkele stallingen bij het station, waar Duitse soldaten die niet snel genoeg naar de grens konden vluchten, een fiets konden bemachtigen.

Ook de voedselvoorziening kwam in deze dagen in de problemen. Er was geen aanvoer meer van aardappelen, groenten en meel. De boeren leverden geen melk meer aan de fabrieken. Het publiek ging massaal 'de boer op' voor melk, aardappelen, fruit, boter, enzovoort. In de stad waren de meeste winkels uitverkocht en gesloten. De stemming onder de bevolking was nerveus. De meest bizarre geruchten deden de ronde. Maar ook de volgende dag zagen we alleen nog maar nerveuze Duitse soldaten in de straten.

Ook in Eindhoven zijn NSB en Duitse huizen geplunderd maar zijn geen mensen gefusileerd zoals in Driebergen. Wel ruim 200 doden door bombardement
Affiche onder
Mededeeling aan de bevolking van Eindhoven op 14 september 1944.
De spertijd blijft onveranderd van 20.00 tot 4.00 uur. (..)
Terugtrekkende troepen mocht men niet hinderen en zelfs niet bekijken

De bevolking, met wraakgevoelens in het hart, achtte de tijd rijp om deze te uiten. Woningen van Rijksduitsers en NSB'ers werden geplunderd; via achterdeuren en dakramen verschafte men zich toegang en alles van waarde werd uit de huizen gesleept. Het gevolg was dat in de betreffende buurten onschuldige burgers werden opgepakt, met de dreiging dat ze geëxecuteerd zouden worden als de gestolen goederen niet binnen 24 uur werden teruggebracht. Rond diezelfde tijd keerden veel gevluchte NSB'ers terug, omdat ze in Duitsland niet werden toegelaten. Ze moeten doodsangsten hebben uitgestaan. Alleen de Landwacht hield zich stoer en vertrok zingend uit de stad. Waar ze passeerden, heerste doodse stilte, en als blikken konden doden, zou geen enkele Landwachter het hebben overleefd.

Die dag zouden ook de Duitse telefonistes vertrekken, en binnen enkele dagen zou de telefooncentrale worden vernield. En inderdaad, de centrale, evenals stoomketels van Philips, de H.K.P. garage en enkele bruggen in de omgeving, werden vernield en onbruikbaar gemaakt voor de vijand.

Na de werkloosheid van de afgelopen week werden de fabrieken weer opgestart en moesten de meeste mensen zich weer op het werk melden. De animo was gering, omdat er voortdurend Engelse jagers boven de stad verschenen en een offensief elk moment kon worden verwacht. Luchtalarm werd niet meer gegeven; het zou immers constant loeien nu het front zo dichtbij was. Ook afweer was niet meer te horen; de Flak was kennelijk al vertrokken.

Vergroting van deze oorlogs-en stafkaarten te zien op:
http://www.oudestafkaarten.nl

Het weer was inmiddels slecht geworden, herfstachtig. Het regende en stormde regelmatig. Maar de oorlog ging door. In de verte was nog steeds kanongedreun te horen, soms vanuit drie richtingen tegelijk. Nu en dan kwam het bericht dat Engelse verkenners waren doorgedrongen tot Waalre of Valkenswaard. Het waren verkenners van de voorhoede, die zich echter na enkele uren weer terugtrokken.

Zondag 10 september 1944. Vanmorgen ben ik naar de kerk in Meerveldhoven geweest, een klein dorpje ten zuidwesten van Eindhoven. Een oud kerkje waar ongeveer honderd mensen in konden. Het bezoek was niet groot, wat ook niet verwonderlijk was. De mensen waren te nerveus om hun aandacht bij een preek te houden. De dominee deed zijn best, maar hij was nogal dorps en kon ons niet boeien. Voortdurend dreunde de grond van het geschut en vroegen we ons af: 'Zouden ze er nu al zijn?' Het kopje koffie bij de dominee thuis smaakte goed, en we moesten aanhoren hoe de man zich in deemoed en offervaardigheid liet bestelen en zwartmaken door een echtpaar dat hij uit menslievendheid onderdak had verleend en nu niet meer kwijt kon raken. Ik adviseerde hem om dat echtpaar op straat te zetten, maar als geestelijke kon hij dat niet doen en aanvaardde hij zijn beproevingen van God zonder klagen. Zo ervoer ik het verschil tussen dominees en gewone, aardse mensen.

Naarmate de geallieerden naderden, leek de stad steeds meer uitgestorven. Vanaf maandag gold een avondklok vanaf acht uur. In de omgeving leken Duitse troepen zich in te graven, wat op mogelijke gevechten wees. De spanning nam toe, en ook wij begonnen met het bouwen van een schuilplaats. Koffers werden gepakt, voedsel werd verzameld, en iedereen kreeg instructies voor een eventuele vlucht. Zo leefden we enkele dagen in nerveuze angst. Toen we het fluiten van de eerste granaten hoorden, wisten we dat de geallieerden dichtbij moesten zijn. De radio verkondigde dat Nederland door Nederlanders bevrijd zou worden, maar we hebben ze nooit gezien. Het waren de Amerikanen en Britten die Eindhoven bevrijdden.

Op vrijdag 15 september 1944 gingen we naar het vliegveld om de ruïnes te bekijken. Er was vrij toegang. Honderden Eindhovenaren waren druk bezig met het rooien van aardappelen. Alles wat los en vast zat, werd meegenomen. Er was 250 hectare aan aardappelen, maar ook rogge, haver, kolen, hout, landbouwwerktuigen, tafels, stoelen, autobanden, gereedschappen, enzovoort. Iedereen nam wat hij kon krijgen. Ondertussen gingen de ontploffingen van hangars, bunkers en gecamoufleerde boerderijen gewoon door. Bij een waarschuwing voor een explosie zocht men snel een kuil in de grond, ging liggen en wachtte af. Na de knal ging men weer door met rooien. Verschillende mensen kwamen door onvoorzichtigheid om het leven, maar dat schrikte de anderen niet af. Honger is een harde meester, en men keek niet op een ontploffing meer of minder.

In 1974 zocht veteraan Bernard M. Nakla uit Seattle contact met het Eindhovens Dagblad. Hij was de soldaat rechts op de foto en wilde graag weten wie het meisje en de jongens op de foto waren. Pas in 1994 werden hun namen geïdentificeerd.

V.l.n.r. Rini Hilgedenaars, Johan en Wim van Nostrum en hun achtjarige zusje Anneke van Nostrum

Deze foto staat ook in het boek: Hell's Highway geschreven door John Antal en George E. Koskimaki Pvt. Bernard M. Takla, Seattle, Washington, gives gum to a little Dutch girl after landing behind German lines in Holland in a mass airbone attack.'

Sonniuswijk / Son, 17 september 1944.

Op zondagmiddag, rond 13:00 uur, landden parachutisten en zweefvliegtuigen van de 101e Amerikaanse Luchtlandingsdivisie bij Son, Sint-Oedenrode en Veghel. De landingen verliepen met weinig verliezen en er was minimale Duitse tegenstand. De gelande parachutisten werden enthousiast verwelkomd door nieuwsgierige Nederlandse burgers. Een uur na de landingen begonnen de Amerikaanse troepen met hun taak: de verovering van maar liefst twaalf oeververbindingen over de Brabantse waterwegen. Aan de rand van het landingsterrein ontmoetten Amerikaanse Airborne soldaten buurtkinderen uit Sonniuswijk. Sonniuswijk is een straat en buurtschap ten noorden van het dorp Son.

Het was inmiddels zondag 17 september 1944. De nacht van zaterdag op zondag was al rumoerig; de nieuwe dag zou een grote verrassing brengen. Het begon 's-morgens om 11 uur. Zwermen bommenwerpers verschenen en al snel dreunde de aarde van de bommen. In de richting van Best werd zwaar gebombardeerd. Het vliegveld werd beschoten met mitrailleurs. Om half één was de herrie voorbij. Maar om 2 uur kwamen de tweemotorige jagers aangesuisd en doken boven Best onophoudelijk naar beneden. Het begon nu aan alle kanten te schieten en te dreunen. De hel brak los. In de lucht boven Best zagen we honderden parachutisten neerdalen. Steeds weer trokken drommen transporttoestellen die richting uit en keerden vijf minuten later weer terug. Om 4 uur keerde de laatste terug. Dit was het offensief dat Eindhoven zou bevrijden.

De Amerikanen lieten Best vrijwel ongemoeid en trokken op naar Eindhoven, overal handgranaten gooiend, zwart van het stof, met een kauwgom in de mond. De voorste soldaten droegen een zendapparaat op hun rug en spraken voortdurend met hun kameraden in de nabijgelegen straten, nog geen honderd meter verderop. Er waren wonderlijke dingen te zien. Maar nog verbaasder waren we toen op maandag 18 september het Engelse leger binnenrolde. Alles gemotoriseerd. Geen enkele 'Tommy' liep. Duizenden vrachtwagens reden door de straten; voorop reden de zware tanks en de gepantserde voertuigen van de verbindingsofficieren. Honderden jeeps en motorfietsen schoten kriskras door de colonnes heen. En alles ging bijna geruisloos, behalve de tanks, die een hels lawaai maakten.

"De voorsten droegen een zendapparaat op de rug en spraken doorlopend met al hun kameraden in de andere straat, nog geen 100 meter van hen verwijderd. Wonderlijke dingen kon je soms zien."

"Iedere colonne had zijn radio-installatie en stond voortdurend in contact met het opperbevel of met de verbindingsofficieren."

Wie had zich zo'n machtsvertoon kunnen voorstellen? Na de vluchtende overblijfselen van het Duitse leger was deze militaire opmars een adembenemend schouwspel. Dit leger leek onoverwinnelijk. Urenlang stonden de mensen langs de hoofdwegen. Er was voortdurend iets nieuws te zien: colonnes puinruimers en mijnenvegers, imposante wegenwalsen, enorme kranen voor het bergen van vernielde tanks, en talloze zware kanonnen van de Royal Artillery. De benzine voor dit indrukwekkende oorlogsmaterieel werd in miljoenen liters tegelijk aangevoerd. Iedere colonne beschikte over een radio-installatie en stond in constant contact met het opperbevel of met de verbindingsofficieren. Rode Kruis-voertuigen reden af en aan om gewonden te vervoeren. Onder luid gejuich van de bevolking reden wagens vol infanteristen de stad binnen. Als een voertuig stopte, renden mensen eropaf om de bevrijders te bedanken en toe te juichen. Als er een 'wegwijzer' nodig was, sprongen soms drie of meer mensen in de wagen om in gebroken Engels de chauffeur de weg te wijzen. Op deze bevrijdingsdag zal vrijwel elk huis een 'Tommy' over de vloer hebben gehad; er waren er immers genoeg. De sigaretten en andere lekkernijen waren meer dan welkom, en er werd gul gegeven.

In de databank van NIOD www.beeldbankwo2.nl staan zo'n 150.000 Tweede Wereldoorlog foto's waaronder 250 foto's over de bevrijding van Eindhoven en 500 over Eindhoven in WO2

Ook de volgende dag, 19 september, heerste er een uitbundige feeststemming. Overal wapperden vlaggen en iedereen droeg lintjes. Niemand bleef thuis; iedereen wilde het oprukkende leger zien. De hele dag trokken stoeten zingende en juichende mensen door de straten. Alleen tijdens de eeturen was het wat rustiger in de stad. In de loop van de dag begon Eindhoven echter steeds meer op een frontstad te lijken. Overal verscheen Amerikaanse infanterie, die posities innam op pleinen, in parken en op straathoeken. Mitrailleurs en lichte kanonnen werden opgesteld, samen met ander oorlogsmaterieel.

Daarachter lagen of zaten de Amerikaanse soldaten. De een kauwde op kauwgom, de ander rookte een sigaret, weer een ander bereidde zijn maaltijd op een spiritusbrandertje, en sommigen vermaakten zich met de meisjes.

Iedereen had kunnen begrijpen dat de oorlog niet eindigde met de bevrijding van de stad. Toch waren de meeste mensen door de feestroes de werkelijkheid uit het oog verloren. Ze dachten dat bevrijding gelijkstond aan het einde van de oorlog. Hoe vreselijk bedrogen zouden deze mensen blijken.

Ook de volgende dag, 19 september, heerste er overal een uitbundige feeststemming. Overal wapperden vlaggen en iedereen droeg lintjes. Niemand bleef thuis; iedereen wilde het oprukkende leger zien. De hele dag trokken stoeten zingende en juichende mensen door de straten. Alleen tijdens de eeturen was het wat rustiger in de stad. In de loop van de dag begon Eindhoven echter steeds meer op een frontstad te lijken. Overal verscheen Amerikaanse infanterie, die posities innam op pleinen, in parken en op straathoeken. Mitrailleurs en lichte kanonnen werden opgesteld, samen met ander oorlogsmaterieel. Daarachter lagen of zaten de Amerikaanse soldaten. De een kauwde op kauwgom, de ander rookte een sigaret, weer een ander bereidde zijn maaltijd op een spiritusbrandertje, en sommigen vermaakten zich met de meisjes. Iedereen had kunnen begrijpen dat de oorlog niet eindigde met de bevrijding van de stad. Toch waren de meeste mensen door de feestroes de werkelijkheid uit het oog verloren. Ze dachten dat bevrijding gelijkstond aan het einde van de oorlog. Hoe vreselijk bedrogen zouden deze mensen blijken.

Aan het einde van de tweede bevrijdingsdag, toen de zon achter de horizon begon te verdwijnen, zou de bevolking van Eindhoven een harde ontwaking ervaren. De feeststemming in de stad was algemeen. Het begon te schemeren, tijd voor het avondeten. Plotseling ronkten vliegtuigen boven de stad. Wat was dit? Vriend of vijand? Mensen verlieten hun huizen, in de overtuiging dat het Engelse vliegtuigen waren. In het duister verschenen oranje lichtkogels, die de stad fel verlichtten. Omdat men in de patronen van de lichtkogels de letter 'W' van Wilhelmina meende te herkennen, dacht men eerst aan een feestelijke verlichting uit de lucht. Maar de werkelijkheid was anders. De lichtkogels hingen laag boven de huizen, sommige vielen zelfs in de straten. Toen kort daarna de bommen neerdaalden en met geweld explodeerden, wist men dat de Duitsers de stad bombardeerden. Het bombardement was hevig, een helse chaos. Overal explosies en vuur. Vanaf de rand van de stad konden we alles goed zien. Grote branden braken uit, de vlammen reikten hoog tegen de donkere hemel. De luchtaanval duurde ongeveer een half uur, wat we opmaakten uit het cirkelen van de vliegtuigen boven de stad. De ontploffingen hielden echter de hele nacht aan, door de vele tijdbommen die waren afgeworpen. Behalve bommen ontploften ook munitiewagens en benzinetanks. Het was een angstaanjagend schouwspel, dat we op veilige afstand gadesloegen. Na het geraas van exploderende bommen en het razende geronk van de vliegtuigen, kwam de ijzige stilte van de pikdonkere nacht, telkens onderbroken door explosies en het knetteren van grote branden

Een regen van as, vermengd met halfverbrande rekeningen, krantenresten, enzovoort, daalde neer op ons. Deze resten waren afkomstig van een of andere getroffen winkel. In de verte hoorden we een vrouw hartverscheurend om haar man roepen, een kind schreeuwde om haar moeder, en honden bleven onophoudelijk blaffen; om ons heen heerste een doodse stilte. Gespannen luisterden we naar voetstappen op de weg. We verwachtten vluchtelingen die in angst alles zouden achterlaten om elders onderdak te zoeken. Maar pas de volgende ochtend vroeg arriveerden de eerste vluchtelingen. Wij hebben vijftig mannen, vrouwen en kinderen veertien dagen lang onderdak geboden. Allen waren getraumatiseerd door de schrik en vreesden een tweede bombardement. Gelukkig bleef het bij die ene luchtaanval.

Ondanks de verschrikkelijke aanblik van de ruïnes viel de schade relatief gezien mee. Wel waren enkele grote gebouwen en veel huizen volledig vernield, en er waren 200 doden te betreuren, maar iedereen had verwacht dat het veel erger zou zijn.

De feestvreugde was na de ramp volledig verdwenen. Vlaggen werden binnengehaald, en overal heerste rouw. De straten waren grotendeels onbegaanbaar door puin en glas, en er was nog steeds het gevaar van blindgangers. De eerste week was de toegang tot de stad Eindhoven verboden.

Zo zijn 18 en 19 september 1944 voor de Eindhovenaren een blijvende herinnering geworden.

Toelichting

Dit verhaal is waarschijnlijk in 1945 geschreven door een voor ons onbekende Eindhovenaar, die op een boerderij woonde. Hij beschrijft zijn situatie, die zich afspeelde in de buurt van vliegveld Welschap, op naar eigen zeggen zo'n vier kilometer afstand. Vermoedelijk woonde hij in de buurt van Oerle. Het verslag bestaat uit zes getypte pagina's en is beschouwend van aard, met weinig persoonlijke kenmerken. Er zijn weinig typefouten en het taalgebruik is van een goed niveau. Het is een mooi, eerlijk en soms hard verslag van hoe mensen september 1944 hebben beleefd.

Dit verslag is afkomstig uit het archief van Frans Dekkers. In augustus 2018 is het gedigitaliseerd en door Jan de Waal voorzien van extra informatie, kleine verbeteringen en foto's.
In 2025 is dit artikel door Gemini (Google AI) aangepast. De originele tekst staat: hier

Verbeteringen:

Taalgebruik: Modernisering van woordkeuze en zinsbouw voor betere leesbaarheid.

Verduidelijking: Toevoeging van context en details om de gebeurtenissen levendiger te maken.

Structuur: Verbetering van de structuur van de tekst voor een helderdere weergave van de gebeurtenissen.

Correcties: Foutieve jaartal vermeldingen zijn aangepast, en benamingen zijn gecorrigeerd.

consistente benoemingen: het gebruik van de woorden Engels, en Britten is consistent gemaakt.

Woord keuze: Het vervangen van gedateerde woorden, door modernere varianten.

Deze verbeteringen dragen bij aan de toegankelijkheid en de historische waarde van het verslag, waardoor het een nog waardevollere bron wordt voor het begrijpen van deze belangrijke periode in de geschiedenis van Eindhoven.

Chronologisch overzicht van de bevrijding van Nederlandse plaatsen in de Tweede Wereldoorlog

in Wikipedia

De bevrijding van Eindhoven

Bij de vijftigste verjaardag van de bevrijding van Eindhoven, september 1994, verschijnt een herdruk van het boek over deze gebeurtenis. Die bevrijding vormde een onderdeel van operatie 'Market Garden', waarmee de geallieerden - naar weldra bleek tevergeefs - nog voor de winter van 1944-'45 een doorbraak trachtten te forceren in de Duitse verdediging. Die poging strandde bij Arnhem. Karel Margry beschreef als jong historicus in 1982 de bevrijding van Eindhoven en omgeving zeer gedetailleerd, op basis van literatuur, documentatie en gesprekken. De herdruk uit 1994 is op hoofdpunten ongewijzigd. De tekst is vlot, met uiteraard een sterk accent op het militaire aspect. Het relaas wordt versterkt door bijna 200 foto's, voorzien van Nederlands- en Engelstalige onderschriften, die hun eigen verhaal vertellen. Interessant voor inwoners van Oost-Brabant en voor velen, voor wie de Tweede Wereldoorlog nimmer een afgesloten hoofdstuk vormt.
De bevrijding van Eindhoven : operatie Market Garden, september 1944
Auteur(s) Karel Margry
Impressum Eindhoven : Lecturis, [1982]
Collatie 120 p. : ill. ; 30 cm
Annotatie Met lit. opg.
1e ISBN 0 70108 23 2
5e druk, 135 pagina's ISBN9789090053400

Hell's Highway

Hell's Highway Door John Antal, George E. Koskimaki Series: Brothers in Arms
Paperback: 160 pages
Publisher: Zenith Press; 1st edition (December 24, 2008)
Language: English
ISBN-10: 0760333483
ISBN-13: 978-0760333488

Tanks op de Boschdijk

Tanks op de Boschdijk : Herinneringen aan de bevrijding van Eindhoven.
Op 18 september 1944 werd Eindhoven bevrijd door de geallieerden en daarmee kwam een einde aan een angstige tijd van vier en een half jaar bezetting. De in die tijd circa 120.000 inwoners beleefden een euforisch gevoel van vreugde en vrijheid. Nu gedenken wij op 18 september, elk jaar weer, deze bevrijding en vieren wij dat we leven in vrijheid.

Met het Vrijheidsfestival willen we de vreugde levend houden en uitdragen dat vrijheid een hoog goed is waar we met z'n allen zuinig op moeten zijn. Het is belangrijk de verhalen van de Tweede Wereldoorlog en andere oorlogen
te blijven vertellen. Omdat we de vrijheid alleen kunnen bewaren als we iets van de geschiedenis willen leren.

Deze uitgave, ''Tanks op de Boschdijk'', met herinneringen aan september 1944, verzameld door Jan van Hout, draagt bij aan dat doel. De kopij bevat een originele brief van een oud-strijder, een tiental verhalen en ooggetuigenverslagen van Eindhovenaren. Ook bevat het werk nooit eerder gepubliceerde foto's uit privécollecties.

Ik wens de lezers toe dat deze uitgave mag bijdragen aan het herdenken van de gebeurtenissen in 1944 en aan het vieren van de vrijheid. Ik spreek daarbij de wens uit dat we de vrijheid samen levend houden, oud en jong, in Eindhoven en daarbuiten, nu en in de toekomst.
isbn 9789491018206 , 80 pagina's augustus 2017

2024 Zo zag ik operatie Market Garden door Ad Hermens

Ad Hermens (91) gebruikte zijn dagboek uit 1944 nog één keer voor een boek over de oorlog in Rosmalen. Eerder schreef hij zes boeken over de oorlog in Brabant, met nadruk op Rosmalen, Maarheeze, Eindhoven, Gemert /Handel, Geldrop en Mierlo.

Bij die herinneringen, opgetekend in een nieuw boek van zijn hand, hoort ook de geur van aangebrande aardappelen.,,Want moeder had net de aardappels op staan toen we een hevig gebrom hoorden", zegt Hermens over zondag 17 september 1944, de dag van de luchtlandingen bij Arnhem, Nijmegen, Veghel, Son en Grave. De vliegtuigen en zweefvliegtuigen vol Britse en Amerikaanse troepen vlogen via drie routes naar hun doelen en passeerden ook Rosmalen, waar de ouders van Ad het stationskoffiehuis Café Juliana hadden.
,,Wij naar buiten natuurlijk", vertelt Hermens, ook wel bekend als 'Ad van Toontje van de Smid'.,,De lucht zag bijna zwart van de vliegtuigen. We keken onze ogen uit en dachten dat we bevrijd waren. Hoe lang we naar de lucht hebben staan kijken, dat weet ik niet meer, maar toen we weer naar binnen gingen waren de aardappelen helemaal zwart."
Het is de nazomer van 1944 en de oorlog in Brabant loop op zijn eind. De geallieerden zijn drie maanden eerder geland op de stranden van Normandië en rukken op naar Nederland. De jonge Ad ligt er 's nachts wakker van, want er spookt van alles door zijn hoofd.,,Er gebeurde van alles in die tijd”, vertelt hij.
,,Moeder zei: ‘je moet het maar eens opschrijven'. En dat ben ik gaan doen."

Een flink aantal boeken

Hij hield het dagboek bij tot het einde van de oorlog in Nederland. Hij schreef niet alleen over de gebeurtenissen in zijn leven, hij maakte er ook tekeningen bij. Jaren later, in de jaren '80, kwam het dagboek weer tevoorschijn. Het werd een bron van inspiratie voor een flink aantal boeken over de oorlog in en boven Brabant en zijn geboortedorp in het bijzonder. Aan de reeks, die begon met Rosmalen in de vuurlinie; 1944-1945, komt nu met Zo zag ik operatie Market Garden een eind. Het boek verschijnt in een bescheiden oplage van 250 exemplaren.
Zijn afsluitende boekwerk bevat, geheel volgens Hermens' gebruik, een enorme hoeveelheid afbeeldingen. Maar liefst
driehonderd foto's zijn er te zien uit de enorme collectie die hij de afgelopen decennia opbouwde. De verhalen - hij kan er wel over blijven vertellen - vertonen hier en daar wel wat overlap met wat hij al schreef over de oorlogsjaren in Rosmalen. Zoals over de trein van het Rode Kruis die vanaf 18 september maandenlang bij het dorp stond."
Samen met zijn moeder en zus en anderen hielp Hermens om de gewonden bij een arts te krijgen Aan boord bevonden zich gewonde Duitsers die vanaf Rosmalen naar ander vervoer op zoek moesten op weg naar de Heimat. Toen de meesten weg waren, bleken er nog enkele geallieerde militairen in de trein te zitten, onder wie de Amerikaan Ed Jansen. Die raakte zwaargewond aan zijn been toen de Dakota waar hij uit wilde springen beschoten werd. Samen met zijn moeder en zus en anderen hielp Hermens om de gewonden bij een arts te krijgen. Het lukte Hermens ruim veertig jaar na de oorlog om Jansen op te sporen.
Hermens heeft zijn laatste boek opgedragen aan zijn recent overleden echtgenote Pia.,,Ze heeft gelukkig nog meegemaakt dat ik er aan begonnen ben." Hij hoopt in september bij de heemkundekring van Rosmalen een lezing te houden over Zo zag ik operatie Market Garden.
Verslag uit AD 16-maart-2024 geschreven door Bertjan Kers.
Boek bestellen:
adhermens.nl/contact_en_links.html
adhermens.nl/over_ad_hermens.html
adhermens.nl/gepubliceerde_boeken_1.html

2017 Market Garden september 1944

Geallieerde voortijdige gliderlandingen in de
Nederlandse- en Belgische Kempen, september 1944

Omdat de Geallieerden eind 1944 WO-2 in Nederland en Duitsland snel wilden beëindigen ontwierp de Britse Gen. B .Montgomery een ingenieus plan dat de naam operatie Market Garden kreeg. De bedoeling was om nog voor Kerstmis snel over de grote rivieren te trekken en daarna in een ruk door naar Berlijn .Het was een pracht stuk logistiek voor die tijd! Zoals we nu weten is dit door diverse omstandigheden niet gelukt. Wel werd er een z.g. Corridor naar Arnhem gevormd en diverse plaatsen hierdoor snel bevrijd. Het einddoel Arnhem werd niet op tijd gehaald .
Op 17 september 1944 ,een mooie zonnige zondag, ging de operatie Market Garden van start. Het deel Market door de lucht vanuit Engeland en op de grond startte Garden met het 2 de Britse leger van het 21 Legercorps vanuit Lommel richting Arnhem. Market had als doel de landingsterreinen bij Arnhem en Groesbeek en bij Son in Brabant. 18 september werd Eindhoven bevrijd.
Boek is sinds augustus 2017 verkrijgbaar voor 39.95 euro, bestellen op http://www.adhermens.nl of bij boekhandel Van Pierre Eindhoven

2002 Luchtaanvallen op Eindhoven en Philips 1940-1945

feiten en achtergronden over de luchtaanvallen tijdens de periode 1940-1945
Auteur: Ad Hermens (1932-) Jaar: 2002, Omvang: 2 dl. (832 p.), Formaat: 30 cm,,ISBN: 90-802074-3-8 (set) Het bevat 830 pagina,s en 1220 foto,s en illustraties.

Het boek, dat uit 2 delen bestaat , handelt over 3 grote bombardementen op Eindhoven en Philips gedurende WO- 2.
Hiervoor zijn ongeveer 265 ooggetuigen door de schrijver benaderd. Hieruit bleek dat het nog erg leeft onder de ouderen.

De bombardementen werden uitgevoerd door de Britse Royal Airforce [6-12-1942] en [30-3-1943] en de Duitse Luftwaffe [19-9-1944]. De desbetreffende archieven zijn jarenlang door de schrijver geraadpleegd. zodat het boek waardevolle documenten en belevenissen van de bemanningen bevat. Ook worden losse bommen en vliegtuigcrashes uitvoerig beschreven.

Het boek werd door de schrijver aangeboden aan de burgemeester van Eindhoven en aan de familie Philips, die ook het voorwoord schreven. Het boek [ 2 delen] kost 65 euro.
https://www.adhermens.nl/gepubliceerde_boeken_3.html

Schrijver : Ad Hermens
Uitgever : Ad Hermens
Formaat : A-4 . 800 pagina's, 1200 illustraties.
ISBN nr : 90-802074-3-8
PRIJS : 65 EURO [per set ] +verzendkosten

Remember 18 september - Eindhoven zeventig jaar bevrijd.

Dit boek beschrijft de geschiedenis van Bevrijdingsherdenking in en om Eindhoven.
Het eerste exemplaar werd overhandigd aan Ken Woolley, een 92-jarige Britse veteraan, die een aantal jaren na de oorlog een Sons meisje trouwde. Dit boek, op initiatief van de Stichting 18 September tot stand gekomen uitgave, beschrijft de geschiedenis van de wijze waarop Eindhoven sinds zeventig jaar zijn bevrijding herdenkt en viert. Die is uniek in Europa, zowel in stijl als in omvang. Het boek is geschreven door Jan van Schagen.
uitgave: RHC - regionaal Historisch Centrum Eindhoven (2014) ISBN: 9789082262209
Het boek kost €19.95 en te bestellen op:
https://stichting18september.nl/boeken/