Lolle Smit directeur van de Philips-vestiging in Roemenië
Photo © Mrs. Barbara Everingham (Dochter Berber Smit)

Lolle Smit

Lolle Smi is geboren te Sneek op 25 augustus 1892. Overleden te 's-Gravenhage op 22 september 1961

L. Smit was directeur van de Philips-vestiging in Roemenië. Hij werd, in opdracht van de Philipsdirectie te Eindhoven, vertrouwensman op de Balkan voor zowel de Philips-fabrieken als voor andere Nederlandse bedrijven. Met gevaar voor eigen leven heeft de heer Smit aan vele Nederlanders onderdak verleend, hen van geld voorzien en medewerking verleend om hen veilig over de grens te brengen.

Hij verstrekte de Nederlandse gezant regelmatig inlichtingen, voerde instructies uit, wist enige malen door misleiding van de Duitsers naar Turkije te reizen en kwam dan aldaar met ambassadeur P.C. Visser en de Britse geheime dienst in contact. In verband hiermee werd hem een Britse en Nederlandse onderscheiding verleend.

Vertrouwensman op de Balkan

In 1938, na twaalf jaar bij General Motors in Berlijn te hebben gewerkt, was Lolle vanuit Wenen in Boekarest aangekomen om een uitdagende nieuwe functie aan te nemen. Hij was benoemd tot directeur van Philips Roemenië in Boekarest. Hij werd al snel een bekend lid van het lokale bedrijfsleven met invrolerijke overheidscontacten. In september 1941 volgde een nieuwe promotie als hoofd van het Philips-hoofdkantoor in Boedapest. In die hoedanigheid was hij verantwoordelijk voor de totale activiteiten van het bedrijf in Hongarije, Kroatië, Servië, Roemenië, Bulgarije, Turkije en Griekenland.

Afgezien van zijn woning in Boedapest, waar hij woonde met zijn vrouw en drie kinderen, behield hij een verblijf in Boekarest. Met zijn reguliere werk was hij maar een deel van zijn tijd bezig. Lolle Smit (schuilnaam Peters) had nauwe contacten onderhouden met de Poolse geheime dienst, toen misschien de meest bedreven en actieve geallieerde dienst op de Balkan, en had met hen samengewerkt. Hiernaast bleek dat Smit zijn eigen communicatielijn had met de Britse diplomatieke missie in Turkije. Tegelijkertijd bood hij belangrijke hulp aan geallieerd militair personeel dat uit Duitse krijgsgevangenkampen ontsnapte en zijn toevlucht zocht in Hongarije.

Tot de Duitse bezetting in maart 1944 had Hongarije, hoewel behorend tot het kamp van de asmogendheden (Duitsland, Italië en Japan), een zekere mate van onafhankelijkheid behouden. Het bood zo een handige, tijdelijke veilige haven voor degenen die op de vlucht waren voor de Duitse autoriteiten. Onder degenen die hij assisteerde, waren luitenant-kolonel Charles Telfer Howie, een Zuid-Afrikaanse officier die later betrokken was bij geheime onderhandelingen met admiraal Horthy, en verschillende Nederlandse officieren die waren ontsnapt uit het krijgsgevangenkamp in Stanislau in Polen (het huidige Oekraïne).

Veel van deze Nederlandse officieren waren later betrokken bij ondergronds werk in Hongarije en produceerden vervalste papieren voor andere ontsnapte krijgsgevangenen en vervolgde Joden. Een van hen was luitenant Gerrit van der Waals, die net als Raoul Wallenberg door het Sovjetregime op beschuldiging van spionage werd opgepakt toen het Rode Leger de Hongaarse hoofdstad binnenging. De Zweedse diplomaat Wallenberg wist tijdens de Tweede Wereldoorlog tienduizenden Hongaarse Joden met valse papieren uit de handen van de nazi's te houden. Wallenberg werd naar Moskou gebracht, waar hij in augustus 1947 stierf in het ziekenhuis van de Butyrka-gevangenis na de hervatting van langdurige mishandeling in Russische hechtenis. In 2000 werd Wallenberg door Rusland gerehabiliteerd.

Lolle Smit ontving diverse onderscheidingen, zoals de Engelse titel Honorary Officer of the Civil Division of the Order of the British Empire en de Nederlandse benoeming tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Na de oorlog verliet Lolle Smit zijn werkgever Philips en werd hij de nieuwe directeur voor exportbevordering naar de VS. Het Directoraat ter bevordering van de export, dat medio 1949 door de Nederlandse minister van Economische Zaken werd opgericht, had als doel om in 1952 een Nederlandse export naar Amerika van 100 miljoen dollar te realiseren. Er werd een hoofdkantoor in New York gevestigd en bijkantoren in Chicago, Los Angeles, Dallas en Houston.

Berber Smit 

Raoul Wallenbergs vriendin Berber Smit, de dochter van Lolle, hielp samen met Raoul Wallenberg Joodse mensen te ontsnappen. Mogelijk speelde zij ook een rol bij de activiteiten van MI9, de Britse organisatie die krijgsgevangenen en neergeschoten piloten hielp te ontkomen
Photo © Mrs. Barbara Hogg (de huidige naam van Berber Smit, ze is in 1977 overleden)