gijzelaars uit Eindhovense en Noord-Brabant

Haaren:
Ook in Haaren was een gijzelaarskamp gevestigd, dat door de Duitse bezetter werd aangeduid als 'Polizeigefängnis und Untersuchungsgefängnis Haaren'.

Een deel van de gijzelaars die eerst in Sint-Michielsgestel verbleven, werd later overgebracht naar Haaren. Naast gijzelaars zaten in dit kamp ook andere gevangenen die streng bewaakt werden, zoals gevangengenomen geheimagenten van het Engelandspiel, geallieerde piloten en onderduikers. De namenlijst van de gevangenen bevat ongeveer 3000 namen, waaronder R. Wiener en Maria van Hoof.

Er werden enkele duizenden personen in totaal in de Tweede Wereldoorlog in Haaren gevangengezet of gegijzeld. Het is lastig om een exact totaal aantal gegijzelden te geven, omdat er gedurende de oorlog voortdurend mensen werden afgevoerd en nieuwe mensen binnengebracht. Op 4 mei 1942 werden 460 Nederlandse mannen in het Kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel vastgezet. Ruim twee maanden later werden nog eens 800 gijzelaars in het nabijgelegen Haaren geïnterneerd.
Gijzelaarskamp was in gebruik van november 1941 tot de ontruiming op of rond 5 september 1944. Aantal gevangen zijn toen naar Amersfoort en verder Duitsland in.

Lijst namen Eindhovense gijzelaars, die niet volledig is.
De Joodse arts Dr. David Slager stond tussen deze personen maar is nooit gegijzeld geweest, hij heeft wel vastzet in diverse concentratiekampen vanaf 1940 t/m 1945
Herkomst lijst onbekend, uit archief Frans Dekkers.

Eindhovense Gijzelaars deels door de NSB burgemeester & wethouders aangewezen

Op 4 mei 1942, onder bevel van Reichskommissar Seyss-Inquart, nam de Duitse bezetter meer dan 450 prominente Nederlanders in gijzeling. Deze zogenaamde "preventieve gijzelaars" vertegenwoordigden verschillende maatschappelijke groepen, met een sterke vertegenwoordiging van de Nederlandse Unie en de vakbeweging. Alle arrestanten werden geïnterneerd in het klein-seminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel.

Een tweede arrestatiegolf volgde in juli 1942, toen op bevel van generaal Christiansen, de Wehrmachtsbefehlshaber in Nederland, bijna achthonderd gijzelaars werden aangehouden. Zij werden ondergebracht in het groot-seminarie Haaren, eveneens gelegen in Noord-Brabant. Deze gijzelaars fungeerden als levend schild: hun leven stond garant voor het voorkomen van sabotageacties.

De rol van burgemeester Pulles
Tussen de gijzelaars uit Eindhoven bevonden zich ook enkele minder vooraanstaande personen. Burgemeester Pulles gebruikte de situatie om af te rekenen met personen die hij als tegenstanders zag, zoals de gemeenteambtenaren L.J.C. Canjels, ir. A.W.A. van Velzen, ir. H.G. van Veldhoven en G.J. van Delen. Ook buurtbewoners uit het villapark die zich anti-NSB opstelden, werden door hem opgepakt. Pulles noemde hen "haters van de nieuwe tijd, die opgeruimd moeten worden. Samenwerken met zulke lieden is energie verspillen."

Ignace Theophile Edmond Constant de Haes (1893-1956).

Anti-Duitse buren vastgezet door wraakzuchtige burgemeester Pulles

Gijzelaar F.Ch.M.J. de Haes (Merellaan 23) schrijft: "Mr. Van der Putt (die tegenover mij woonde, op de Merellaan 16) en I.Th.E.C. de Haes (Goorstraat 9) werden alle drie tegelijkertijd opgehaald op 4 mei 1942. Wij stonden bekend als zeer anti-Duits. In onze straat, aan de Merellaan 2, woonde Pulles, die sinds februari 1942 onder het nazibewind NSB-burgemeester van Eindhoven was."

Eind 1941 en begin 1942 kwam de vrouw van burgemeester Pulles langs bij F.Ch.M.J. de Haes voor de winterhulp. De Haes gaf haar de volgende boodschap mee: "Na de oorlog kunt u terugkomen." Pulles wilde de anti-Duitse buren blijkbaar weg hebben en heeft hen laten oppakken.

De Haes schrijft verder: "Iedereen had, tijdens de gijzeling, contact met elkaar, ongeacht geloof, status, wetenschappelijke achtergrond of andere verschillen." Naast de medegevangenen op onze kamer, had iedereen ook andere contacten. "Ik had bijvoorbeeld contact met Henk Andriesse van de harmonie Lura, met de Spaanse leraar die een cursus Spaans verzorgde, professor Jacob Maarten van Bemmelen (met wie ik bridge speelde), professor Marcel Minnaert (die sterrenkunde doceerde), de Dellen (officier van Justitie), Frans van Voort tot Voorst (Justitie) en anderen." De Haes voegt toe dat iedereen die in aanmerking kwam les of lezingen gaf, waardoor ze zich met zo'n 460 mensen eigenlijk nooit hoefden te vervelen.

Tussen 4 mei 1942 en 17 december 1942 was F.Ch.M.J. de Haes geïnterneerd in Sint-Michielsgestel.

Tekening van Atty van der Werf over haar vader Bote van der Werf
Tekening van de website en het boek "Meisjes van toen". Bron: web.archive.org

Bote van der Werf getekend door zijn dochter Atty

De tekening van het gijzelaarskamp in het seminarie Beekvliet bij Sint-Michielsgestel toont de plek waar de vader van Atty van der Werf, hoofdinspecteur bij de Tilburgse politie, gevangen zat van juli 1942 tot april 1943. Hij werd samen met andere hoogopgeleide en invloedrijke Nederlanders, zoals de latere minister-president De Quay, vastgehouden.
Ondanks de gevangenschap was de sfeer in het kamp relatief goed. De gijzelaars hielden zichzelf bezig met diverse activiteiten en discussieerden over het naoorlogse Nederland. De voortdurende angst voor executie was echter altijd aanwezig. Deze dreigementen waren niet loos; er zijn daadwerkelijk vijf gijzelaars geëxecuteerd als represaille.

Atty van der Werf en haar gezin bezochten haar vader per fiets.

Vanwege zijn grote gezin werd de vader van Atty vervroegd vrijgelaten op 20 april, de verjaardag van Hitler. Hij dook daarna onder in het dorpje Zeeland uit angst voor een nieuwe arrestatie. Voor zijn echtgenote was dit een zware periode, aangezien zij alleen voor haar zes kinderen moest zorgen.

Na de bevrijding werd hij op 7 december 1944 aangesteld als waarnemend commissaris van politie in Eindhoven. Hij bleef hoofdcommissaris tot 30 juni 1966. Enkele maanden later, op 9 november 1966, overleed hij.

Opsporing van de ondergedoken gijzelaar Antonie Boekkooi.

A. Boekkooi is ondergedoken

De briefwisseling hiernaast toont aan dat Antonie Boekkooi, een leraar, verdwenen is. Vanwege zijn anti-Duitse houding was hij door de Sicherheitsdienst (SD) opgepakt en veroordeeld tot vijf maanden gijzelaarschap in Kamp Haaren. Op 18 december 1942 werd hij vrijgelaten met de opdracht zich wekelijks te melden.

Op 2 juli 1943 gaf hij bij de Eindhovense politie aan dat hij in Velp verbleef bij de familie van zijn vrouw, C.W. Goudappel, waarschijnlijk voor een medische behandeling. In oktober 1943 bleek echter dat hij al vier tot vijf maanden niet meer op dat adres was.

Daarna wordt Antonie Boekkooi actief gezocht door de autoriteiten, die de politie oproepen onmiddellijke maatregelen te nemen om hem op te sporen. Hij had zich niet aan zijn meldingsplicht gehouden. De handgeschreven notitie onderaan de brief benadrukt de urgentie van de zaak en is een duidelijke aanwijzing dat de autoriteiten actief naar hem op zoek waren.

Hij overleeft de Duitse bezetting. Na de oorlog, in 1949, blijkt hij met zijn gezin in Pretoria, Zuid-Afrika te wonen.

Meer gijzelaars duiken na hun vrijlating onder

Eindhovense Gijzelaars in de periode 1942 - 1944

H.J.M. ten Berge, verkoopleider, Da Costaweg 1, geboren 13-9-1906
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 augustus 1942 en 18 juni 1943)

Boekkooi, A.A., leraar, Gerarduslaan 39 Eindhoven geboren 1-1-1903 (geïnterneerd in Haaren tussen augustus 1942 en 18 december 1942)

J.A.C. de Brouwer, journalist, Aalsterweg 214, geboren 12-1-1910 -22-5-1959
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen13 juli 1942 en 19 april 1943)

L.J.C. Canjels, Gemeenteambtenaar, Hertogstraat 23, geboren 17-11-1909 [Webpagina]
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen19 mei 1942 en 20 april 1944)

W.J. van Deelen, Bestuurder S.D.A.P. Leenderweg 291, geboren 22-10-1904
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen4 mei 1942 en 20 april 1944)

G.J.van Delen, Referendaris Gemeentesecretarie, Treurenburgstraat 5b, geboren 31-5-1898
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen13 juli 1942 en 3 april 1943)

B. Diesbergen, afdelingschef N.V. Philips, Ruusbroeclaan 25, geboren 12-11-1898
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 juni 1942 en 15 augustus 1942)

Maurits Franken, Adj. Dir. Verkoop Afd. Nederland N.V.Philips, Boschweg 2, geboren Waalre 9-10-1891
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 10 september 1944)

Armand Giberius, Directielid N.V.Philips, Aalsterweg 205, geboren 6-6-1898
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel 13 juli 1942 en 21 januari 1943)

F.Ch.M.J. de Haes, Textiel Technisch Bureau, Merellaan 23, geboren 28-12-1899
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 17 december 1942)

I.Th.E.C.. de Haes, Industrieel, Goorstraat 9, geboren 28-5-1893
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 19 april 1943)

Gerardus M. Hamers, Pastoor, Roostenplein 21, geboren 2-4-1886
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 10 november 1942)

A.C.J. Leijsen, Bestuurder Alg.Ned.Metaalbewerkersbond, Roostenlaan 172, geboren 28-5-1897
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 19 april 1943)

D. Need, gasfitter, Nieuwendijk 155. (communist), geboren 4-5-1802 [Webpagina]
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel naam foutief geschreven als Neet) (4 mei 1942 en 19 april 1943)

ir. F.J. Philips, Pres. Directeur N.V.Philips "De Wielewaal", geboren 16-4-1905 - 5-12-2005
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 3 mei 1943 en 20 september 1943)

E.M.C. van Piere, Assurantiën, Tramstraat 3
(geïnterneerd in Haaren)

Tj.Poppinga, Leraar, St.Gerarduslaan 12, geboren 3-1-1896
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 7 april 1943)

Mr. J.A.A.M. van der Putt, advocaat en proc., Merellaan 16, geboren 30-12-1891
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 29 mei 1942)

Willem A. Romijn, geboren 31-3-1906 Eindhoven
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 15 december 1942)

Jacobus Jodephus Maria Sicking, Pastoor, St.Jorislaan 51, geboren 17-7-1894 - 30-3-1984 [Webpagina]
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 22 mei 1943)

J.Smit, kantoorbediende, Eckartseweg 276, geboren 21-8-1898
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 15 augustus 1942)

Josephus Gijsbertus Gerardus Maria Smits van Oyen, Jezuïeten leraar, geboren 10-9-1908
(geïnterneerd in Haaren)

Andreas J.M.Spijkerman, geboren 17-5-1903 Eindhoven
(geïnterneerd in Haaren)

Emmanuel.C.J. Staal, geboren 26-1-1888 Eindhoven
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 13 september 1944)

Mr.Christianus Adrianus Cornelis Maria Tiebackx, Hertogstraat 34, leraar, geboren 17-8-1909 - 3-2-1979
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 18 juni 1943)

ir. H.G. van Veldhoven, adj.-dir.Gemeentebedrijven, St.Odastraat 2, geboren 11-7-1897
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 4 mei 1942 en 17 december 1942)

ir. A.W.A. van Velzen, adj.dir. Gemeentewerken, Geldropseweg 166, geboren 7-8-1895
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 19 april 1943)

J.B.L.Vollenbroek, Bedrijfsorganisator, St.Leonardusstraat 1, geboren 17-9-1897
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 augustus 1942 en 1 oktober 1942)

B. van der Werf, Hoofdinspecteur van Politie, Poirterslaan 23, geboren 24-4-1903
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 13 juli 1942 en 20 april 1943)

Philippus H.M. Werner, Directeur Arbeidsbureau, geboren 23-10-1904 Eindhoven
(geïnterneerd in Haaren)

A.J.J. Zoetmulder, Directeur-Hoofdredacteur Eindhovens Dagblad, Parklaan 23, geboren 10-7-1881 -07-12-1972
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 9 juni 1942 en 17 december 1942)

S.H.A.M.Zoetmulder, journalist Eind. Dagbl., Lissevenlaan 17, Waalre, geboren 18-12-1903
(geïnterneerd in Sint Michielsgestel tussen 11 januari 1944 en 6 mei 1944)

Deze bovenstaande lijst over Eindhoven is niet volledig. Deze wijkt weer af van de onderstaande Brabantse lijst)
https://www.gedenkplaatskamphaaren.nl/personen/preventieve-gijzelaars-namenlijst/
https://www.oorlogsbronnen.nl/bronnen?term=kamp+st.+michielsgestel&page=1

GIJZELAARS uit NOORD-BRABANT

Hieronder volgt een lijst van personen en geboorte plaats, die in juli 1942 door de Duitsers als gijzelaar zijn genomen in de provincie Noord-Brabant:
Bron: Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden, 19-06-1943

Abbing, J.A., ambtenaar, Vught
Albering, Dr. L., schoolmeester, Breda
Bakker, H., directeur, Tilburg
Bannenberg, G.P.J., R.K. priester, Tilburg
Bergh, C.F.A., R.K. priester, Tilburg
Bisschop, A.A., R.K. priester, Roosendaal
Blomjous, A.J.A., arts, Breda
Bogaers, W., directeur, Bergen op Zoom
Bonants, F. Th., leraar, Tilburg
Boekkooi, A.A., leraar, Eindhoven
Boomen, P.R. v.d., houthandelaar, Best
Boumans, J., R.K. priester, Ulvenhout
Brands, P.H., R.K. priester, Oss
Bruna, J.J.H.A., journalist, Breda
Buren-Schele, J. D. van, priester, Breda
Canjels, L., gemeenteambtenaar, Eindhoven
Cloin, A.J.M., schoenfabrikant, Dongen
Coolhoven, D. W., commercieel kunstenaar, Best
Cobbenhagen, P.H., HBS (Hogere Burgerschool), Tilburg
Custers, H.L.A., inkoper, Tilburg
Delen, G.J., Eindhoven
Diesbergen, B., boekhouder, Eindhoven
Dijck, J.H.M. van, bankier, 's Hertogenbosch
Dijk, A.F.O.M. van, aannemer, 's Hertogenbosch
Donders van Eijck, C.A.M., dirigent, Tilburg
Elsinger, H.R., handelsagent, Breda
Esbacht, L., brandweercommandant, Tilburg
Farla, M., aannemer, Breda
France , J.C., barman, 's Hertogenbosch
Franken, M., assistent-directeur, Waalre
Gall, H.J.H.M., R.K. priester, Tilburg
Geloven, J.C.J. van, R.K. priester, Tilburg
Geffen, M. van, R.K. priester, Boxmeer
Giberius, Dr. A., directeur, Eindhoven
Gils, J.P.M. van, Dr. fabrieksdirecteur, Roosendaal
Goossens, Th.J. A.J.(Thomas), professor, Tilburg
Gerretzen, J.G. drs., rector lyceum, Breda
Giberius, A, directeur, Eindhoven
Grimmelt, F.X.M., café-eigenaar, Helmond
Groot, St. de, bedrijfsleider, Helmond
Haas, P. de, technicus, Eindhoven
Haas, B.N.U., directeur, Tilburg
Haas, M. dr, rector, Tilburg
Haaren, F.J. van, secretaris, Tilburg
Hamers, G., priester, Eindhoven
Hegeman, H.B.A.G., hoteleigenaar, Breda
Hess, A., hoofdingenieur, Breda
Heestermans, P., hoofdonderwijzer, Tilburg
Heiningen, C.J. van, R.K. priester, Roosendaal
Hellenberg Hubar, A.J.J.M. van, burgemeester, Boxmeer
Helvoirt, A. van, R.K. priester, Tilburg
Hendrikx, H.P.M., handelsagent, Breda
Hendrikx, F.N.J., vicaris-generaal, 's Hertogenbosch
Hey, G., directeur, Breda
Heijden, R.J.Th. mr. van der, burgemeester, Drunen
Hoek, H.J., R.K. priester, Vlijmen
Hont, C.G.B. de, handelsagent, Breda
Hugenpoth, P.W. Baron van, advocaat, 's Hertogenbosch
Jacobs, L.B.A.M., rechter, Breda
Jansen, F., gemeenteambtenaar, Aarle-Rixtel
Jansma, C.X., Tilburg
Janssens, L.B.A.M., advocaat, Eindhoven
Janssens, L.C.A.M., wethouder, Tilburg
Janssens, P.L.J.M., R.K. priester, Oss
Jellema, R., klerk, Eindhoven
Jetten, P.J., garagehouder, Boxmeer
Jong, J.F. de, R.K. priester, Dinteloord
Jong, J. ds, directeur, Tilburg
Klomberg, W., R.K. pater, Roosendaal
Koopman, A.J., aannemer, Bergen op Zoom
Kousenmaker, C. bedrijfsleider, Dinteloord
Liempt, A. van, leraar, 's Hertogenbosch
Loenhout, R. van, parochiaan, Ulvenhout
Loon, J.J. van, fietsenhandelaar, Breda
Loves, G.J., Helmond
Loysen, A., Eindhoven
Lutz, G.H.M., R.K. priester Boxmeer
Maden, F.C. van der, R.K. priester, Gilze
Mansvelt, J.P.Ch., Breda
Mathon, F.E., directeur, Breda
Meel, C, ingenieur, Hilvarenbeek
Mürkoster / Muerkoster, W.F.R., inkoper, 's Hertogenbosch
Moll van Charante, G., predikant, Vught
Naninck, Ch., leraar, Waalwijk
Need, D., gasfitter, Eindhoven
Nijnatten, A. van, leraar, Breda
Ouwerkerk, D.W. van, accountant, Breda
Poerink, J.E., vice-president, Vught
Poppinga, Tjerk. Leraar geschiedenis, Eindhoven
Povel, J.H.M.M., notaris, Breda
Prinsen, C., burgemeester (gepensioneerd), Vught
Ravel, B.F.J.J. van, kantoorbediende, 's Hertogenbosch
Remmen, C.J.J., burgemeester, Oeffelt
Rietsema, Dr. I., directeur, Breda
Rijckevorsel, J. van, directeur, Breda
Romijn, W.A., inkoper, Eindhoven
Roelvink, F.J.M., veearts, Oirschot
Sassen, H.Ch.L.H.F., directeur, Breda
Sassen, M., advocaat, 's Hertogenbosch
Schul, F.R.J.M., apotheker, Roosendaal
Schute, J.W.H., café-eigenaar, Breda
Schut, P.J.H.O., leraar, Breda
Sicking, J.J.M., R.K. priester, Eindhoven
Smit, J., klerk, Eindhoven
Smits, J.R.L., hoofdonderwijzer, Bergen op Zoom
Smits van Waesberghe, A.M.J.J., directeur, Breda
Smeulders, J.A., R.K. pater, Tilburg
Soons, J.H.G., R.K. priester, Aalst/Waalre
Spijkerman, A.J.M., leraar, Eindhoven
Strengers, T.H., arts, Dinteloord
Struycken, A, advocaat, Breda
Stulemeijer, A.B.A.M., R.K. priester, Breda
Strijbosch, W.P.M., R.K. priester, Echt (L.)
Tellegen, B., gemeenteambtenaar, Zeeland
Tiebackx, Ch.A.C.M., advocaat, Eindhoven
Tieman, G. A.B., gemeenteambtenaar, Bergen op Zoom
Velden, K. van, Eindhoven
Velzen, A.W.Z. van, assistent gemeenteambtenaar, Bergen op Zoom
Ven, F.J.H. van der, gemeenteambtenaar, Tilburg
Ven, (Gerard) G.R. van der, burgemeester, Vlijmen
Venmans, J.A.F., leraar, Tilburg
Versterre, W.H.A., leraar, Tilburg
Visschers, P.J.N., burgemeester, Vessem
Vlekke, J.P.M., leraar, Bergen op Zoom
Voorst tot Voorst, Mr. F.J.G. Baron van, advocaat, Vught
Wagenberg, L. J.M.E. van, fabrikant, Vlijmen
Weemaes, C.J.M., priester, Roosendaal
Weijnen, A.H., leraar, Roosendaal
Werf, B. van der, politie-inspecteur, Tilburg / Eindhoven
Werner, Philippus H.M., directeur arbeidsbeurs, Eindhoven
Velzen, A.W.Z. van, assistent gemeenteambtenaar, Bergen op Zoom
Veldhoven, H. G. van, Eindhoven
Willekens, C.J.A., R.K. priester, Tilburg
Wierema, H., manager, Krick
Wolthers, M.J. (Jo), tandarts, Helmond
Zoetmulder, A.J.J., directeur dagblad, Eindhoven
Zwaan, J. v.d., goudsmid, Breda
Zwam, C.A. van , Grave

Eindhovense Gijzelaars tijdens WOII

Brabantse gijzelaarskampen